اگر یکی از ورثه اموال متوفی را مخفی کند چه باید کرد؟
اگر یکی از ورثه اموال متوفی را مخفی کند چه باید کرد؟ + راهکار قانونی و نحوه اثبات
وقتی یکی از اعضای خانواده فوت میکند، معمولاً بعد از مراسم و روزهای سخت اولیه، موضوع تقسیم اموال و ارث مطرح میشود. در حالت عادی، ورثه فهرستی از اموال متوفی تهیه میکنند و بعد از مشخص شدن بدهیها و حقوق قانونی، تکلیف هرکدام از اموال مشخص میشود.
اما گاهی اوضاع به این سادگی نیست. ممکن است یکی از ورثه بگوید «پدرمان هیچ پولی در حسابش نداشت»، در حالی که سایر اعضای خانواده میدانند حساب بانکی داشته است. یا مثلاً مشخص شود متوفی یک خودرو، زمین، طلا، سپرده بانکی یا حتی طلبی از شخص دیگری داشته، اما یکی از ورثه این موضوع را پنهان کرده است.
در چنین شرایطی سؤال مهم این است که اگر یکی از ورثه اموال متوفی را مخفی کند، بقیه ورثه چه کاری میتوانند انجام دهند؟
مخفی کردن اموال متوفی یعنی چه؟
منظور از مخفی کردن اموال میتواند حالتهای مختلفی داشته باشد. برای مثال، ممکن است یکی از ورثه وجود یک مال را به بقیه اعلام نکند، اسناد آن را نزد خود نگه دارد، مال را از دسترس سایر ورثه خارج کند یا حتی بدون رضایت سایر صاحبان حق، آن را بفروشد یا منتقل کند.
بنابراین نباید تصور کرد که هر اختلافی بین ورثه درباره یک مال، خودبهخود جرم است. ابتدا باید مشخص شود مال متعلق به متوفی بوده، شخص چه اقدامی درباره آن انجام داده و آیا آن اقدام عنوان حقوقی یا کیفری خاصی دارد یا خیر.
اگر شک داریم یکی از ورثه مال را پنهان کرده، چه کنیم؟
اولین کار این است که به جای دعوا و درگیری خانوادگی، دلیل جمع کنیم.
مثلاً اگر احتمال میدهید متوفی حساب بانکی داشته، مدارک و اطلاعاتی که درباره حساب وجود دارد را نگهداری کنید. اگر صحبت از ملک است، سند، مبایعهنامه، نشانی ملک یا هر مدرکی که ارتباط متوفی با آن ملک را نشان میدهد، اهمیت دارد.
در مورد خودرو نیز مدارک خودرو، اطلاعات مربوط به آن و اسناد پرداخت میتواند مفید باشد.
پیامها، رسیدها، قراردادها و شهادت اشخاصی که از وجود مال اطلاع دارند نیز بسته به شرایط پرونده ممکن است برای اثبات موضوع مورد استفاده قرار بگیرند.
نکته مهم این است که قبل از هر اقدامی باید مشخص شود دقیقاً چه مالی وجود داشته و چه دلیلی برای تعلق آن به متوفی داریم.
تحریر ترکه چیست و چه کمکی میکند؟
یکی از راهکارهای مهم در چنین شرایطی، موضوع تحریر ترکه است.
به زبان ساده، تحریر ترکه یعنی مشخص شود متوفی هنگام فوت چه اموالی و چه بدهیهایی داشته است. قانون امور حسبی نیز در ماده ۲۰۶، هدف از تحریر ترکه را تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی اعلام کرده است. همچنین در جریان تحریر ترکه، فهرستی از اموال و داراییهای متوفی تهیه میشود.
این موضوع میتواند زمانی اهمیت زیادی داشته باشد که بین ورثه درباره مقدار واقعی داراییهای متوفی اختلاف وجود دارد.
در صورت وجود شرایط قانونی، ورثه میتوانند درخواست تحریر ترکه کنند و موضوع از مسیر قانونی بررسی شود.
آیا میتوان جلوی دستکاری یا خارج کردن اموال را گرفت؟
اگر نگرانی این است که یکی از ورثه قبل از مشخص شدن تکلیف ترکه، اموال را جابهجا کند یا از بین ببرد، موضوع مهر و موم ترکه اهمیت پیدا میکند.
طبق ماده ۱۶۷ قانون امور حسبی، هر یک از ورثه یا نماینده قانونی آنها میتواند در شرایط مقرر درخواست مهر و موم ترکه کند. هدف از این اقدام، حفظ ترکه و جلوگیری از دسترسی و تصرف بدون مجوز در اموال است.
البته مهر و موم ترکه با تحریر ترکه یکی نیست.
مهر و موم بیشتر برای حفظ اموال و جلوگیری از دسترسی و تصرف در آنهاست؛ اما تحریر ترکه برای مشخص شدن مقدار و وضعیت اموال و بدهیهای متوفی انجام میشود.
در بعضی پروندهها ممکن است با توجه به شرایط، هر دو موضوع اهمیت داشته باشند.
اگر وارث مال متوفی را فروخته باشد چه؟
این حالت حساستر است.
فرض کنید پدر خانواده فوت کرده و یک خودرو یا ملک داشته است. یکی از فرزندان بدون اینکه موضوع را با سایر ورثه مشخص کند، مال را به شخص دیگری منتقل میکند.
در اینجا باید دقیقاً بررسی شود:
مال در زمان انتقال متعلق به چه کسی بوده؟
گواهی انحصار وراثت صادر شده یا خیر؟
انتقال با چه سندی انجام شده؟
شخص منتقلکننده چه میزان اختیار قانونی داشته؟
آیا معامله نسبت به سهم سایر ورثه انجام شده است؟
خریدار از وضعیت مال اطلاع داشته یا خیر؟
بنابراین نمیتوان برای تمام این موارد یک حکم واحد صادر کرد.
ممکن است موضوع صرفاً یک اختلاف حقوقی درباره مالکیت و حدود اختیار باشد یا با توجه به نحوه انتقال و شرایط پرونده، موضوع جنبه کیفری هم پیدا کند.
آیا مخفی کردن مال متوفی جرم است؟
این یکی از مهمترین نکات مقاله است.
صرف اینکه یک وارث وجود مالی را به سایر ورثه اعلام نکرده باشد، لزوماً به این معنا نیست که حتماً جرم خاصی با عنوان «مخفی کردن ارث» مرتکب شده است.
برای تشخیص مسئولیت کیفری باید رفتار دقیق شخص بررسی شود.
مثلاً اگر شخصی مال را تصرف کرده، آن را فروخته، سند یا مال دیگری را برداشته، یا با استفاده از روش خاصی مال را به نام خود منتقل کرده باشد، ممکن است عناوین حقوقی یا کیفری متفاوتی مطرح شود.
پس بهتر است در چنین پروندهای به جای اینکه صرفاً بگوییم «این کار جرم است»، ابتدا رفتار انجامشده و مدارک موجود بررسی شود.
اگر وارث منکر وجود مال باشد، چطور آن را ثابت کنیم؟
این قسمت معمولاً سختترین بخش ماجراست.
اگر شما میگویید متوفی ملکی داشته، اما یکی از ورثه آن را انکار میکند، باید بتوانید ارتباط متوفی با ملک را نشان دهید.
برای حساب بانکی نیز اطلاعات و مدارکی که وجود حساب یا سپرده را نشان میدهد میتواند اهمیت داشته باشد.
در مورد خودرو، اسناد مربوط به مالکیت یا مدارک مرتبط با آن کمککننده است.
همچنین در برخی موارد، افرادی که از وجود مال اطلاع داشتهاند میتوانند درباره موضوع شهادت دهند؛ البته ارزش و قابلیت استناد هر دلیل را مرجع رسیدگی با توجه به شرایط پرونده بررسی میکند.
به طور کلی، هرچه اطلاعات شما دقیقتر باشد، پیگیری موضوع راحتتر خواهد بود.
آیا میتوان از دادگاه خواست اموال متوفی را شناسایی کند؟
در موضوع تحریر ترکه، هدف دقیقاً مشخص شدن وضعیت داراییها و بدهیهای متوفی است.
در یک نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز درباره تحریر ترکه و اقدامات لازم برای شناسایی اموال توضیح داده شده و بر نقش دادرس در انجام اقدامات لازم برای روشن شدن وضعیت ترکه تأکید شده است.
بنابراین اگر واقعاً احتمال میدهید بخشی از اموال متوفی اعلام نشده، بهتر است موضوع را صرفاً به ادعای خانوادگی محدود نکنید و از مسیر قانونی پیگیری کنید.
اگر یکی از ورثه اسناد متوفی را هم پنهان کرده باشد چه؟
گاهی مشکل فقط خود مال نیست؛ بلکه اسناد و مدارک مربوط به مال نیز در اختیار یکی از ورثه قرار دارد.
مثلاً سند ملک، دفترچه یا مدارک بانکی، قرارداد خرید، مدارک خودرو یا اسناد مربوط به یک طلب.
در این شرایط، باید مشخص شود سند دقیقاً مربوط به چه مالی است و چه کسی آن را در اختیار دارد. نگهداری سند به تنهایی لزوماً به معنای مالک شدن شخص نسبت به مال نیست.
بنابراین نباید تصور کرد هرکس سند را در دست دارد، مالک آن مال است.
آیا بعد از فوت میتوان اموال را بین ورثه تقسیم کرد؟
قبل از تقسیم، باید وضعیت ترکه و حقوق و دیون مربوط به آن روشن شود. طبق ماده ۸۶۸ قانون مدنی، مالکیت ورثه نسبت به ترکه پس از ادای حقوق و دیونی که به ترکه تعلق گرفته، مستقر میشود.
به همین دلیل، تقسیم ارث فقط این نیست که اموال را بین ورثه بشماریم و سهم هرکس را جدا کنیم؛ ابتدا باید وضعیت بدهیها، حقوق متعلق به ترکه و سایر مسائل قانونی مشخص شود.
بهترین اقدام برای جلوگیری از تضییع حق چیست؟
اگر احتمال میدهید یکی از ورثه اموال متوفی را مخفی کرده یا قصد انتقال آنها را دارد، بهتر است موضوع را جدی بگیرید.
در قدم اول، مدارک مربوط به اموال احتمالی متوفی را جمع کنید.
بعد، بسته به وضعیت پرونده، موضوعاتی مانند مهر و موم ترکه، تحریر ترکه، تقسیم ترکه یا طرح دعوای مناسب درباره مال مورد اختلاف بررسی میشود.
اگر هم مالی قبلاً منتقل شده باشد، باید نوع انتقال و شرایط آن بررسی شود تا مشخص شود چه دعوایی باید مطرح شود.
جمعبندی
اگر یکی از ورثه اموال متوفی را مخفی کند، این موضوع به معنی از بین رفتن حق سایر ورثه نیست.
مهمترین کار این است که ابتدا وجود مال و تعلق آن به متوفی تا حد امکان مشخص و مستند شود. سپس با توجه به شرایط، میتوان از ابزارهای قانونی مانند مهر و موم ترکه و تحریر ترکه برای حفظ و شناسایی داراییها استفاده کرد.
اگر وارث علاوه بر پنهان کردن مال، آن را فروخته یا به شخص دیگری منتقل کرده باشد، موضوع باید جداگانه و دقیق بررسی شود؛ چون مسئولیت حقوقی یا کیفری او به نوع رفتار و شرایط پرونده بستگی دارد.
در نهایت، در پروندههای ارثی یک اشتباه رایج این است که ورثه مدت زیادی صرف بحث و اختلاف خانوادگی میکنند، در حالی که ممکن است در این فاصله وضعیت مال تغییر کند. اگر احتمال تضییع ترکه وجود دارد، بهتر است قبل از هر اقدامی مدارک جمعآوری و مسیر قانونی مناسب بررسی شود.
مقالات مرتبط
اگر به دنبال اطلاعات بیشتر درباره موضوعات مرتبط با ارث، امور حسبی و قراردادهای حقوقی هستید، پیشنهاد میکنیم مقالات زیر را نیز مطالعه کنید:
قرارداد جعاله انجام امور ثبتی: اگر انجام امور ثبتی مانند پیگیری و انجام برخی اقدامات اداری و ثبتی را به شخص دیگری سپردهاید، این مقاله میتواند اطلاعات مفیدی درباره قرارداد جعاله در این زمینه ارائه کند. مطالعه مقاله قرارداد جعاله انجام امور ثبتی
موت فرضی چیست؟ در مواردی که شخص مدت طولانی مفقود شده و از وضعیت حیات او اطلاعی در دست نیست، موضوع موت فرضی و آثار حقوقی آن اهمیت پیدا میکند. در این مقاله با شرایط و آثار قانونی موت فرضی بیشتر آشنا شوید. مطالعه مقاله موت فرضی
مقالات مرتبط
سختی کار سختی کار چیست؟ بررسی کامل مشاغل سخت و زیانآور، شرایط،…
قولنامه چیست؟ قولنامه چیست؟ بررسی کامل اعتبار قانونی، تفاوت با مبایعهنامه، آثار…
